Özet
Mili Fyodoroviç Dostoyevski, sanat tarihçi, arkeolog, dilbilimci ve doğubilim uzmanı olarak çok yönlü bir kişiliğe sahiptir. 1917 yılında ziyaret ettiği Gülbahar, Taşkent, Hive, Merv, Buhara ve Semerkand kentlerini kapsayan Türkistan’a dair gözlemlerini, Orta Asya’da Günlük Yaşam ve Mazi (Старина и быт Средней Азии) adını verdiği eserinde toplamıştır. Bu eserin temel alınarak hazırlandığı bu çalışmada Oryantalist bakış açısına sahip yazarın anılan kentlerin toplum yapısı, dinî yaşamı, mimarisi, sanat anlayışı, edebiyatı ve küçük el sanatlarına dair verdiği bilgiler irdelenmiş ve yazarın çizdiği kent panoraması saptanmaya çalışılmıştır. Çalışmada öncelikle bölgenin o dönemki siyasi iklimi ve hegemonik ideallere sahip emperyalist devletlerin hâkim kıldıkları politik-ideolojik hareketlilikleri üzerinde durulmuştur. 19. yüzyıldan seyyahın ziyaret ettiği 20. yüzyılın ilk yarısına kadarki süreçte “Batı” devletlerinin ve Rusya’nın sömürgesi haline getirmek istedikleri ve algılarında “öteki” olarak kurguladıkları “Doğu”ya yönelik ziyaretler gerçekleştiren seyyahları hakkında bilgi verilmiştir. Mili Fyodoroviç Dostoyevski’nin de söz konusu coğrafyayı kent ve insan özelinde incelerken bu algıya hizmet ettiği ve okuyucularına buna dair bir pencere açtığı tespit edilmiştir. Dönemin seyyahlarının sıklıkla bu algıyı yerleştirmeye çalıştığı savı, bu çalışma ekseninde “Batı’da yaşayan sürgün bir Doğu’lu” olan ve 1978’de çıkardığı Oryantalizm adlı kitabı ile kendinden sonraki postkolonyal çalışmalara alan yaratan Edward W. Said’in söylemleri ve yaklaşımları referans alınarak güçlendirilmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Orta Asya, Oryantalizm, sanat, edebiyat, din
Bu makale 4 kez okundu