Özet
Osmanlı Devleti’nin kuruluş yıllarından itibaren kadınlar başta ev merkezli olmak üzere ekonomik hayatın içindeydiler. 19. yüzyılda ise atölye/fabrikalarda çalışmaya başlamışlardı. II. Meşrutiyet yıllarındaki fikri dönüşümler ve Birinci Dünya Savaşı süreci kadınların daha nitelikli işlerde görev almalarını, gönüllü ve zoraki olarak çalışmayı daha fazla kadının deneyimlemesinin önünü açmıştı. Akademik literatürde kadınların bu meslekleşme serüvenleri, hangi işleri yaptıkları gibi konular farklı açılardan çalışılmıştır. Fakat Cumhuriyet dönemine gelindiğinde bir iyileştirmeye gidilmiş olan kadınların çalışma koşullarının Osmanlı’da nasıl olduğu göz ardı edilmiştir. Üstelik o dönemde kadınların çalışma koşulları açısından sorunlar bulunmaktaydı. Sağlığa uygun olmayan çalışma ortamları, uzun çalışma süreleri, kısıtlı dinlenme zamanları, erkeklerle aynı işi yapmalarına rağmen ödenen düşük ücret kadınların aleyhineydi. Hâlbuki doğuştan gelen fizyolojik özellikleri erkeklere nispetle daha naif olduğu için kadınların çalışma şartlarının daha iyi olması beklenirdi. Çalışan kadınların iş hayatında korunmaları, çalışma şartlarının iyileştirilmesi onların kadın olmalarının yanı sıra annelikleriyle de ilgiliydi. Osmanlı’nın son dönemlerinde devletin eski gücüne kavuşması için önerilen reçetelerden biri ailenin haliyle de kadının durumunun iyileştirilmesiydi. Nitekim 21. yüzyılın hukukçuları, siyasetçileri çalışan kadınların çalışma şartlarını sorgulayıp düzenleyerek hem kadının hem de ailenin korunması yolunda çalışmalar yapmaktadırlar. Özellikle kadınların doğumdan önce ve sonraki süreçleriyle ilgili. Bu makalede Osmanlı’da kadınların çalışma şartlarının nasıl olduğu, iş hayatında ne gibi zorluklarla karşılaştıkları konusu ele alınmaktadır. Ayrıca çalışmada şu sorulara yanıt aranmaktadır: Kadınlar kötü koşul ve düşük ücrete rağmen neden çalışmışlardı? Osmanlı’da kadınlarla aynı işi yapan erkeklerin de çalışma şartları kadınlarla aynı mıydı? Yoksa bu olumsuzluk kadınlara özgü bir durum muydu? Makalenin temel amacı kadınların çalışma koşullarının iyileştirilmesi yönünde ihtiyaç ve taleplerin Cumhuriyet dönemi öncesinde dile getirildiğini ortaya koymaktır.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı İmparatorluğu, Kadın işçiler, Çalışma koşulları, Cinsiyet Rolleri, Sanayileşme
Bu makale 4 kez okundu